Vraag een leerling met 100 km/u op een korte invoegstrook eens hoe zijn ademhaling voelt en welke spanning hij in zijn schouders ervaart. Klinkt absurd? Toch is dit precies de kern van het Europese HERMES-project, dat nog altijd door velen in de rijschoolbranche wordt omarmd als dé moderne manier van opleiden. Het idee: de rijinstructeur stopt met sturen, wordt 'coach' en laat de leerling via open vragen zelf tot inzicht komen op basis van zijn eigen gewaarwordingen. In de praktijk van het hedendaagse verkeer is dit niet alleen inhoudelijk onhoudbaar, het is levensgevaarlijk. Wanneer een aspirant-bestuurder op snelheid een complexe verkeerssituatie nadert, zit zijn werkgeheugen tot de nok toe vol. Het brein moet op dat moment razendsnel visuele en ruimtelijke informatie verwerken. Een coaching vraag over innerlijke gevoelens fungeert dan als een keiharde cognitieve stoorzender: ❌ Het brein schakelt van ruimtelijke verwerking naar taalverwerking. ❌ Het blikveld klapt dicht (tunnelvisie). ❌ De reactietijd loopt op terwijl de auto bijna 28 meter per seconde aflegt. We houden onszelf voor de gek met achterhaalde modellen uit het tijdperk van de GDE-matrix en de RIS. Verkeersveiligheid ontstaat niet door psychologische reflectie achter het stuur, maar in de milliseconden voordat het bewustzijn überhaupt aan het werk gaat (pre-perceptieve cognitie). Een rijinstructeur is geen therapeut en geeft geen levenscoaching. Een rijinstructeur verzorgt een vakbekwame rijopleiding waarbij het brein van de leerling vooraf wordt gekalibreerd (Vooraf Gestuurd Verkeersinzicht), zodat op snelheid alle mentale ruimte overblijft voor de rijtaak. In het nieuwe artikel van AVN, worden de aannames achter het HERMES-project gefileerd en laten we zien waarom we hier op een fundamenteel dood spoor zitten voor de verkeersveiligheid. 👇 Lees het volledige artikel hieronder. AVN is benieuwd: durven we eindelijk afscheid te nemen van deze gevaarlijke rolverwarring in de lesauto, of blijven we vasthouden aan coaching op snelheid?
Waarom coachen op ‘gewaarwording’ onder rijsnelheid een gevaar is voor de verkeersveiligheid
Al jarenlang wordt de rijschoolbranche overspoeld met goedbedoelde coaching trajecten, reflectiemodellen en psychologische interventies.
Het HERMES-project, een Europees trainingsconcept dat rijinstructeurs leert om leerlingen te coachen op basis van hun eigen ‘gewaarwordingen’ geldt voor velen nog altijd als een modern ideaal.
Wie echter naar de harde cognitieve en fysiologische werkelijkheid van het hedendaagse verkeer kijkt, kan maar tot één conclusie komen:
het toepassen van het HERMES-project tijdens een rijopleiding is inhoudelijk onhoudbaar en vormt een direct risico voor de verkeersveiligheid.
Het fundamentele misverstand: de auto als therapiekamer
De kern van het HERMES-project is dat een aspirant-bestuurder leert autorijden door zijn eigen gewaarwordingen te onderzoeken.
De handleiding spreekt over het signaleren van intuïtie, gevoelens, lichamelijke spanning, hartslag en ademhaling.
De rijinstructeur mag niet meer sturend optreden, maar moet als een soort therapeut open vragen stellen zodat de leerling zelf tot inzicht komt.
In een rustig klaslokaal of op een leeg oefenterrein klinkt dat sympathiek.
Op de openbare weg, onder rijsnelheid, is het echter een recept voor ongelukken.
Wanneer een leerling met 100 km/u een korte invoegstrook oprijdt of zich in complex stadsverkeer begeeft, zit zijn werkgeheugen tot de nok toe vol.
Het brein is op dat moment druk bezig met voertuigbeheersing, koersbepaling en optische snelheidsinschatting.
Als een instructeur op dat exacte moment een coaching vraag stelt over innerlijke gewaarwordingen
(“Wat voel je nu in je lichaam en welke opties zie je zelf?”), gebeurt er neuro-cognitief gezien iets fataals:
de leerling wordt gedwongen om te schakelen van ruimtelijke informatieverwerking naar taalverwerking en zelfreflectie.
De coaching vraag fungeert als een keiharde stoorzender.
Het blikveld klapt dicht, er ontstaat tunnelvisie en de reactietijd loopt op met kostbare seconden.
Bij 100 km/u legt een auto bijna 28 meter per seconde af.
Elke seconde die verloren gaat aan psychologische reflectie is er één te veel.
Verouderde dogma’s uit een ander tijdperk
Dat het HERMES-project zo slecht aansluit op de praktijk, is geen toeval.
Het project (ontwikkeld rond 2008-2010) leunt zwaar op de GDE-matrix (Goals for Driver Education).
Net als de RIS-methodiek stamt dit gedachtegoed uit het verkeersbeeld van eind jaren negentig.
Het gaat uit van een achterhaald mensbeeld:
de veronderstelling dat verkeersonveiligheid voortkomt uit een gebrek aan zelfreflectie of een verkeerde
‘levenshouding’, en dat je dat met goede gesprekken kunt oplossen.
De verkeerswerkelijkheid van vandaag laat zich echter niet vangen in sociaalpsychologische hokjes.
Bestuurders verongelukken niet omdat ze te weinig naar hun ademhaling luisteren, maar omdat het menselijk oog en brein fundamentele fouten maken bij het inschatten van snelheid, ruimte en dynamiek.
Stille elektrische voertuigen, snelle lichte elektrische voertuigen en een overbelaste infrastructuur eisen razendsnelle, onbewuste informatieverwerking.
Waarom bewuste reflectie altijd te laat komt
Veilige beslissingen in het verkeer worden niet genomen via trage, bewuste reflectie.
Ze ontstaan pre-perceptief: in de milliseconden voordat een bestuurder zich ergens bewust van wordt.
Binnen het Pre-perceptive Traffic Cognition Framework (PPTCF) van Agentschap Verkeerssector Nederland draait alles om precies dat mechanisme.
Een leerling moet geen open vragen krijgen op het moment dat het gevaar al voor de bumper opduikt.
Het brein van de leerling moet vooraf worden gekalibreerd (Vooraf Gestuurd Verkeersinzicht).
Door het visuele systeem vóór een complexe verkeerssituatie een helder zoekschema en concrete filteropdrachten mee te geven, herkent het brein afwijkingen in koers en snelheid automatisch en sub-bewust.
Tijdens de daadwerkelijke handeling op hoge snelheid houdt de rijinstructeur vervolgens zijn mond, zodat het werkgeheugen van de leerling 100% vrij blijft voor de rijtaak.
Terug naar het vak van rijinstructeur
Het HERMES-project heeft gezorgd voor een gevaarlijke rolverwarring in de rijschoolbranche.
Een rijinstructeur is geen psycholoog en geen levenscoach; hij verzorgt een intensieve, praktische rijopleiding.
Wie instructeurs aanpraat dat zij tijdens het rijden op gewaarwording moeten coachen, ondermijnt hun primaire veiligheidstaak en zadelt leerlingen op met onnodige cognitieve overbelasting.
Het wordt hoog tijd dat we afscheid nemen van achterhaalde Europese coaching experimenten uit een vorig decennium.
Verkeersveiligheid bouw je niet met goedbedoelde vragen over gevoelens op de snelweg, maar met een glasheldere cognitieve structuur die aansluit op hoe het menselijk brein onder druk werkelijk functioneert.
De vijf standaard-tegenwerpingen uit de rijschoolbranche en waarom ze niet kloppen
Wie kritiek levert op coaching in de lesauto, krijgt vanuit de gevestigde orde steevast dezelfde vijf tegenargumenten te horen.
Binnen het Pre-perceptive Traffic Cognition Framework (PPTCF) zijn deze aannames al lang en breed doorgerekend en stuk voor stuk weerlegd:
- “Volgens HERMES coach je niet op hoge snelheid, maar in stilstand (pre- en post-drive).”
Zelfs wie deze strikte lezing hanteert, blijft gevangen in een reactief model.
Achteraf aan de kant van de weg analyseren waarom een leerling verstijfde, voorkomt de gevaarlijke situatie op de invoegstrook niet.
In plaats van achteraf te evalueren wat er misging, kalibreer je binnen PPTCF het visuele systeem vooraf (Vooraf Gestuurd Verkeersinzicht), zodat het brein de situatie op snelheid zonder paniek verwerkt. - “Door sturend op te treden kweek je ‘kunstjesrijders’ die later niet zelfstandig kunnen nadenken.”
Een valse tegenstelling.
Bij een kunstje leert een leerling een vaste handeling op een vaste plek (zoals in verouderde stappenmethodes).
Bij PPTCF leer je het brein hoe het visuele informatie moet filteren op snelheid, ruimte en koersafwijking.
Je geeft geen kant-en-klaar antwoord, maar een cognitief zoekschema.
Juist dát bouwt echte zelfstandigheid op, omdat de leerling leert hoe hij het verkeer moet lezen voordat zijn werkgeheugen overbelast raakt. - “Verkeersveiligheid draait om houding en zelfbewustzijn (de GDE-matrix). Zonder die reflectie rijden ze zich na het examen dood.”
De GDE-matrix (uit eind jaren ’90) verwart sociaal-psychologische wenselijkheid met neuro-cognitieve realiteit.
Een jonge bestuurder met een uitstekende levenshouding verongelukt nog steeds als zijn oog en brein de snelheid en ruimte op een N-weg verkeerd inschatten.
Veiligheid onder druk ontstaat in de milliseconden vóór het bewuste nadenken (pre-perceptief).
Zonder een goed gekalibreerd pre-perceptief systeem heb je niets aan ‘zelfbewustzijn’ op het moment dat het misgaat. - “Moderne didactiek vraagt om een coachende stijl; de tijd van de ouderwetse, autoritaire rijinstructeur is voorbij.”
Pure framing die een valse keuze creëert tussen een autoritaire drilmeester en een zweverige therapeut.
Een moderne rijinstructeur is geen van beide, maar een vakbekwame cognitieve architect binnen een gestructureerde rijopleiding.
Echte modernisering zit niet in het kopiëren van HR-coaching technieken uit het bedrijfsleven, maar in het toepassen van cognitieve wetenschap over hoe het brein onder hoge tijdsdruk informatie verwerkt. - “Door te vragen wat een leerling voelt, leert hij spanning en stress herkennen en reguleren.”
Lichamelijke spanning en een verhoogde hartslag zijn het gevolg van cognitieve overbelasting het is een alarmsignaal dat het brein de informatiestroom niet meer aankan. Door een leerling te laten focussen op dat symptoom, vererger je de overbelasting.
In het PPTCF-kader neem je de oorzaak weg: doordat het brein vooraf weet waarop het moet filteren, blijft het verkeersbeeld voorspelbaar en ontstaat er überhaupt geen verstijving achter het stuur.
Het wordt hoog tijd dat we in de Nederlandse rijopleiding stoppen met psychologische experimenten onder rijsnelheid.
Verkeersveiligheid bouw je niet met open vragen over gevoelens, maar met een glasheldere cognitieve structuur die aansluit op hoe het menselijk brein in de verkeerswerkelijkheid functioneert.
